บันทึกขั้นตอนการล้างฟิล์มขาวดำ

17/02/09 19:08 Filed in: Photos

และแล้ว ก็ถึงเวลาที่ผมจะล้างฟิล์มเองเป็นครั้งแรกในรอบสิบห้าปี
บันทึกช่วยจำ สำหรับล้างฟิล์มคราวหน้า

Tank ของผมมีความจุประมาณ 300CC
ใส่ Film ได้ 1 ม้วน

คิดอัตราส่วนน้ำยา สำหรับ 300CC เป็นหลัก
แล้วก็จัดเตรียมอุปกรณ์ต่างๆ สำหรับใช้ผสมสารเคมี และล้างฟิล์ม
ในที่นี้ จะไล่ลำดับจากการผสมสารเคมีก่อนนะครับ

อุปกรณ์ที่ต้องใช้ในการเตรียมสารเคมี

1. ถ้วยตวง ที่มีความละเอียดพอสมควร
2. ตาชั่ง ลงน้ำหนักเป็นกรัม หรือละเอียดกว่านั้น
3. โถแก้ว/พลาสติก ขนาด 2 ลิตร
4. โถแก้วพลาสติกขนาด 1 ลิตร และ 0.5 ลิตร
5. ผ้ากรอง
6. ขวดเก็บน้ำยาสต๊อก ตามปริมาณที่จะผสม ควรเป็นขวดสีทึบ โดยเฉพาะน้ำยา Developer
7. ปรอท ที่มีความแข็งแรงพอสมควร สามารถใช้คนสารได้
8. ถุงมือยาง
9. ผ้ากันเปื้อน
10. กรวย
11. ถาดใบใหญ่ๆ
12. หนังสือพิมพ์เก่า, ผ้าขี้ริ้ว, ผ้าเช็ดมือ

ของทั้งหมดนี้ ควรใช้แยกกับของที่ใช้ประจำวันในบ้าน
อาจมีตกหล่น กรุณาประเมินคร่าวๆ อีกครั้ง ก่อนลงมือทำ

Remark
น้ำยาที่ใช้ในการล้างฟิล์ม จะแบ่งเป็น 2 ประเภทหลักๆ คือ
1. Stock Solution เป็นน้ำยาที่ผสมสารเคมีไว้เรียบร้อย ก่อนจะนำไปใช้งาน มีอายุการเก็บได้นานประมาณ 3-6 เดือน หรือกว่านั้น ถ้าเก็บดี
2. Working Solution เป็นน้ำยา Stock ที่ถูกเจือจางด้วยน้ำสะอาด พร้อมใช้งานในอุณหภูมิที่กำหนด ผสมแล้ว ควรใช้ให้หมดภายใน 2 เดือน

น้ำยาที่ผสมในขั้นตอนนี้ จะได้เป็น Stock Solution เสียส่วนใหญ่

ขั้นตอนการเตรียมสารเคมี

1. น้ำยา Developer D-76 ของ Kodak ซื้อมา 1 ซอง ความจุ 415 g สำหรับผสมได้น้ำยาสต๊อก 3.8L
หลายท่านแนะนำให้ผสมครั้งเดียวหมด แต่อีกหลายท่าน ก็แบ่งผสม เพราะน้ำยาที่ผสมแล้ว เมื่อโดนอากาศ จะเสื่อมคุณภาพ
ดังนั้น ผมจึงแบ่งครึ่ง เพื่อเก็บผง D-76 ไว้ใช้งานต่อในอนาคต

ผง D-76 แบ่งครึ่ง 415 เหลือ 207.5g เพื่อผสมน้ำ 1.9L
ใช้งาน 300CC คงเหลือ Stock ประมาณ 1.75L ใช้งานได้อีก 10-12 ม้วน โดยประมาณ
ถ้วยพลาสติกชั่งไว้ก่อนหนัก 40g ต้องเทผงใส่ให้ได้ = 247.5g

น้ำที่ใช้ผสม อุณหภูมิ 50︒C

ได้เป็นน้ำยา Stock แช่ตู้เย็นให้ได้ 20︒C แล้วจึงนำมาล้างฟิล์ม

2. Stop bath น้ำยาหยุดการสร้างภาพ ข้างขวดเขียนไว้ว่า Acetic Acid Stop bath ส่วนผสม 45CC + น้ำเย็น 1000CC
เสร็จแล้วจะได้ Stop bath เป็น Working Solution ประมาณ 1L

3. Fixer น้ำยาคงสภาพ ข้างซองเขียนไว้ว่า ให้ผสมน้ำ 3.8 ลิตร ภายในครั้งเดียว ที่อุณหภูมิ 30︒C หรือต่ำกว่านั้น และให้ผสมให้หมดถุงภายในครั้งเดียว ทำ Stock ไว้ ใช้ได้ 160 ม้วน ให้ผสมน้ำอีกครั้ง เป็น Working Solution ก่อนใช้งาน

4. Wash-aid หรือ Hypo นั่นแหละ ข้างซองเขียนไว้ให้ผสม Stock เก็บได้ 3 เดือน จะแบ่งผสมโดย

Hypo Kodak 454g ผสมน้ำ 3.8L ที่น้ำ 26.5︒C ต้องการใช้งานแค่ 300CC จะผสมไว้ที่ 1/4 ของทั้งหมด
จะเป็นอัตราส่วน 113.5g ต่อน้ำ 0.95L
ที่เหลือเก็บเป็น Stock ไว้ใช้ในอนาคต

ถาดหนัก 20g ต้องเทส่วนผสมให้ได้ 133.5g

5. น้ำยาเคลือบผิว (Photo-Flo)ใช้ 4-5 หยด/500CC
ผมผสมประมาณครึ่งฝา

อุปกรณ์ที่ต้องใช้ในการเตรียมน้ำยา Working Solution และการล้างฟิล์ม

1. ถุงมืด
2. Tank
3. Reel
4. กรรไกร
5. ขวดสำหรับน้ำยา Working Solution ตามจำนวนน้ำยา (5 ประเภท ก็ 5 ขวด ว่างั้น)
6. กรวย, ผ้า, ปรอท ฯลฯ ที่ใช้ในการผสม Stock Solution
7. ถังน้ำเย็น ไว้แช่ถ้วยน้ำยา Working และ Tank เพื่อคุมอุณภูมิ กรณีที่ระบบอุณภูมิสูงเกิน 20 องศา
8. ถังน้ำอุณหภูมิห้อง (ถ้าช่วงนั้นอากาศหนาว ให้เตรียมน้ำอุ่น) เพื่อคุมอุณภูมิเช่นกัน
9. นาฬิกาจับเวลา

การเตรียมทำน้ายา Working Solution

1. D-76 ใช้งาน 300CC เท่า Tank จะผสมน้ำสะอาด 1:1 ที่ 20︒C
ใช้ D-76 Stock Solution 150CC
ใช้น้ำสะอาด 150CC
คนให้เข้ากัน เช็คอุณหภูมิที่ 20︒C

2. Stop bath ทำ Working Solution ไว้แล้ว ใช้ได้เลย

3. Fixer ผสม Stock กับน้ำสะอาด 1:3
Fixer Stock 100CC
น้ำสะอาด 300CC
ที่อุณหภูมิ 20︒C

4. Hypo 1:4 กับน้ำสะอาด
Hypo Stock ที่ 60CC
น้ำสะอาด 240CC

5. Photo-Flo ใช้ ครึ่งฝา/300CC พอให้เป็นฟอง

ขั้นตอนการล้างฟิล์ม

บรรจุของที่ต้องใช้ลงถุงมืด

1. Tank พร้อมฝาปิด
2. Reel
3. Film ที่จะล้าง
4. กรรไกรตัดหางฟิล์ม

ปิดถุงมืดให้เรียบร้อย
โหลดฟิล์มใส่ Reel แล้วปิดฝาให้เรียบร้อย

การโหลดฟิล์ม ถ้าเป็น Reel เหล็กเหมือนผม ให้เล็มปลายฟิล์มนิดนึงก่อน เผื่อให้เน็นง่ายขึ้น

เมื่อสอดฟิล์มเข้าตัวหนีบของ Reel ได้แล้ว ค่อยปล่อยให้มันไหลเข้า Reel ไปเรื่อยๆ
ระวัง !! เมื่อเริ่มหมุน Reel โหลดฟิล์มแล้ว อย่าบีบฟิล์มให้งอ หรืออย่าไปออกแรงดันมัน

เพราะอาจจะทำให้ขอบฟิล์มยับ รวมไปถึงทำให้ฟิล์มโหลดไปลงช่องพอดี ทำให้มีฟิล์มบางจุด ไปแนบกันอยู่ใน Reel
เวลาล้าง มันจะไม่โดนน้ำยา และเสียหายได้ครับ

เอา Tank ที่บรรจุ Reel และ Film เรียบร้อย ออกจากถุงมืด
เตรียมน้ำยาต่างๆ ให้พร้อม

ควรมีโถใหญ่ ใส่น้ำเย็น เพื่อคงอุณหภูมิน้ำยา และ Tank ให้อยู่ 20︒C รวมถึงห้องแอร์ คุมอุณหภูมิที่ 20︒C
เตรียมนาฬิกาจับเวลา

ข้อควรระวัง
อุณหภูมิ และเวลาในการล้าง มีผลต่อภาพ เช่น อุณหภูมิสูงหรือต่ำกว่าที่กำหนด อาจทำให้ Contrast ของภาพผิดเพี้ยนไป
หรือหากใช้เวลาในการสร้างภาพนานเกินไป อาจทำให้เกิด fog ที่ฟิล์มได้
แค่ 15 วินาทีก็ส่งผลนะครับ จับเวลาให้ดีๆ

เปิดฝาเล็กของแทงก์ เอียงเล็กน้อย ให้เทน้ำยาสะดวก

1. เท D-76 ลงแทงก์ เขย่าตามเวลาที่ระบุในกล่องฟิล์ม เช่น Ilford 400 ใช้ 13 นาที
เขย่า 10 วิ ในทุก 1 นาทีจนครบเวลา หรือดูตามสลากข้างกล่องฟิล์ม กระแทกก้น Tank เบาๆ ให้ฟองลอยขึ้น
ก่อนหมดเวลา 15 วิ ให้เริ่มเทน้ำยาทิ้ง

2. เทStop bath ใส่ Tank เขย่าตลอด 60 วิ เสร็จแล้วเททิ้ง

3. เท Fixer ใส่ Tank เขย่า 30 วิ พัก 30 วิ นาน 12 นาที แล้วเททิ้ง

4.ล้างน้ำสะอาด ให้น้ำไหลผ่าน 1 นาที ตอนนี้ฟิล์มโดนแสงได้แล้ว

5. ใส่ Hypo เขย่าตลอด 1 นาที

6. ล้างน้ำสะอาด 8 นาที

7. ใส่ Photo-Flo เขย่าวนๆ ไม่ต้องแรง เดี๋ยวฟองเยอะ 1 นาที

หลังจากนั้น เทน้ำยาทิ้ง เอาฟิล์มขึ้นตากกับไม้แขวน
ใช้ฟองน้ำ หรือคีมยาง รูดน้ำยาออกจากฟิล์มเบาๆ

ทิ้งฟิล์มไว้จนแห้ง (ประมาณ 30 นาที) แล้วจึงนำมาตัดใส่ซอง